اصحاب ائمه از عصر امام على عليه السلام به بعد نوشته‌اند ، گواه سخن ماست . اگر به « رجال » نجاشى ، « فهرست » شيخ ، « معالم العلماء » ، « الذريعه » و . . . نظرى بيفكنيم ، ادّعاى فوق را مستدّل مىيابيم . ابن طاووس قبل از نقل دعاى جوشن از ابو الوضّاح محمد نهشلى نقل مىكند : گروهى از اصحاب خاص امام كاظم عليه السلام در مجلس ايشان حاضر مىشدند و لوح‌هايى به همراه خود داشتند ؛ هرگاه امام سخنى مىفرمود يا حكمى از احكام شرعى را بيان مىكرد ، آنها فوراً آن را ثبت مىكردند . « 1 » نظير اين سخن از شيخ بهائى « 2 » و ميرداماد « 3 » نيز نقل شده است . شيخ مفيد قدس سره مىفرمايد : اماميه از زمان امام على عليه السلام تا عصر امام حسن عسكرى عليه السلام چهارصد كتاب به رشته تحرير درآورده‌اند كه به آن اصول مىگويند . « 4 » مقصود شيخ مفيد آن نبوده است كه تمام كتاب‌هاى تدوين شده توسط شيعه در طى اين مدت ، تنها چهارصد كتاب بوده است ؛ زيرا اگر نظرى به « رجال » نجاشى و « فهرست » شيخ بيفكنيم ، متوجه مىشويم كه محمد بن ابىعمير 94 كتاب ، « 5 » هشام كلبى 200 كتاب ، « 6 » فضل بن شاذان 280 كتاب ، « 7 » برقى حدود 100 كتاب ، « 8 » على بن

--> ( 1 ) . مهج الدعوات ، ص 268 ؛ كليات فى علم الرجال ، ص 465 ؛ الذريعه ، ج 2 ، ص 127 . ( 2 ) . الذريعه ، ج 2 ، ص 128 . ( 3 ) . الرواشح السماويه ، ص 98 ، راشحه 29 . ( 4 ) . معالم‌العلماء ، ص 3 ؛ ر . ك . به : الوجيزه ، از شيخ بهائى ، مطبوع به همراه شرح آن از آقاى سيد مهدى مرعشى ، ص 61 ؛ روضة المتقين ، ج 14 ، ص 342 ؛ وصول الاخيار ، ص 60 ؛ الرعايه ، ص 72 . ( 5 ) . الفهرست ، طوسى ، ص 266 ؛ الرجال ، نجاشى ، ص 327 . ( 6 ) . الذريعه ، ج 2 ، ص 130 و ر . ك . به : الرجال ، نجاشى ، ص 434 ، ش 166 ، كه مىگويد : « له كتب كثيره . . . » آن گاه پنجاه كتاب او را نام مىبرد . ( 7 ) . الفهرست ، طوسى ، ص 254 ، ش 559 ؛ الذريعه ، ج 2 ، ص 130 . ( 8 ) . الرجال ، نجاشى ، ص 76 ، ش 182 ؛ الذريعه ، ج 2 ، ص 130 .